Xhemajli: Dėshmitarėt S’i Lė Ndėrgjegjja tė Jetojnė

Muharrem Xhemajli, kryetari i Shoqatės sė Veteranėve tė Luftės sė UĒK-sė, akuzon EULEX-in pėr “gjueti shtrigash” kundėr ish-luftėtarėve pėrmes dėshmitarėve tė mbrojtur qė, sipas tij, “nė fund morėn atė qė meritonin - bėnė vetėvrasje”. Por banorėt serbė tė Kosovės thonė se do ta kenė tė vėshtirė t’u tregojnė fėmijėve pėr lloj-lloj krimesh qė kanė ndodhur gjatė luftės dhe pėr tė cilat askush nuk ka dhėnė llogari.

Disa shqiptarė tė Kosovės mendojnė se rasti Kleēka ishte i motivuar politikisht, se gjyqi nuk duhet tė kishte filluar kurrė dhe se aktpadia u ngrit vetėm pėr shkaqe politike.

Muharrem Xhemajli, kryetari i Shoqatės sė Veteranėve tė Luftės sė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės (UĒK), i tha Gazetės Jeta nė Kosovė se shumica e gjyqeve ndaj ish-luftėtarėve tė UĒK-sė janė tė sajuara.

Ai e akuzon misionin e BE-sė nė Kosovė, EULEX, pėr “gjueti shtrigash” kundėr ish-luftėtarėve.

“Rasti kundėr Limajt dhe luftėtarėve tė tjerė ishte sajim, qė u vėrtetua nga lirimi i tyre pasi u shkarkuan nga tė gjitha akuzat”, tha ai. 

“Rasti kundėr Limajt dhe luftėtarėve tė tjerė ishte sajim. Kjo mund tė shihet edhe nga dėshmitarėt e mbrojtur, qė nė fund morėn atė qė meritonin - bėnė vetėvrasje" Muharrem Xhemajli 

“Kjo mund tė shihet edhe nga mėnyra si shkoi procesi, duke u mbėshtetur nė dėshmitarėt e mbrojtur, qė nė fund morėn atė qė meritonin - bėnė vetėvrasje”, shtoi Xhemajli.

“Tė gjithė ata qė dėshmuan nė mėnyrė false do tė kenė tė njėjtin fat, sepse ndėrgjegjja nuk do t’i lejojė tė jetojnė”, vazhdoi ai.

EULEX-i e filloi punėn nė vitin 2008, pasi Kosova deklaroi pavarėsi nga Serbia, dhe ėshtė misionin mė i madh i menaxhimit tė krizave civilėenė historinė e BE-sė.

Me mė shumė se 2,000 oficerė ndėrkombėtarė policie, gjyqtarė dhe prokurorė, tė mbėshtetur nga 1,200 personel vendės, misioni i tij ėshtė tė ndihmojė Kosovėn tė zhvillojė drejtėsi tė pavarur dhe multi-etnike.

Por Xhemajli vlerėson se EULEX-i nuk po bėn njė mision tė vėrtetė dhe ka standarde tė dyfishta.
Ai thotė se ėshtė e ēuditshme qė misioni nuk ka paditur shumė serbė tė Kosovės pėr krime tė kryera gjatė luftės nė Kosovė, por siē duket po i bėn pėrgjegjės shqiptarėt pėr ēdo gjė qė ndodhi.

“Po mundohen tė thonė se edhe shqiptarėt kryen krime, e pastaj duan tė na pajtojnė, nėse mund ta quaj kėshtu”, thotė ai.

“Ėshtė njė lloj akti, se tė dyja palėt kryen krime. Por nuk mund tė arrish pajtim tė vėrtetė nė kėtė mėnyrė; vetėm rrit armiqėsinė midis kombeve,” shtoi ai.

Xhemajli thotė se mbetet i bindur se asnjė ish-luftėtar i UĒK-sė nuk ka kryer krime lufte nė konflikt, pavarėsisht se hetohen vazhdimisht.

“Qė nga fundi i luftės, nė vitin 1999, nuk ka pasur asnjė luftėtar tė UĒK-sė, shtėpia e tė cilit nuk ėshtė bastisur dhe disa familje janė bastisur dhjetėra herė”, thotė ai.

“Nė anėn tjetėr, struktura paralele serbe lejohen tė funksionojnė nė Kosovė dhe askush nuk bėn asgjė pėr kėtė. Kėto janė standarde tė dyfishta”, shtoi Xhemajli.

Gjykata e Qarkut nė Prishtinė, mė 2 maj, i liroi Limajn dhe bashkėluftėtarėt e tij nga akuzat nė bazat se dėshmitė e dėshmitarit kryesor, i cili ka vdekur - ishin tė papranueshme.

Gjykata e liroi Fatmir Limajn, ish-komandant i UĒK-sė dhe nėntė ish-ushtarėve tė UĒK-sė, nga tė gjitha akuzat pėr krime lufte ndaj civilėve dhe tė burgosurve tė luftės gjatė luftės nė Kosovė.

Sipas aktpadisė, dhjetė burrat “dhunuan integritetin trupor dhe shėndetin e njė numri tė paspecifikuar civilėsh serbė dhe shqiptarė si dhe tė burgosur lufte serbė, tė mbajtur nė qendrėn e paraburgimit nė fshatin Kleēka”.

Tė burgosurit ishin mbajtur “nė kushte ēnjerėzore, qė do tė thoshte mbajtja e tyre me zinxhirė, tė mbajturit nė tė ftohtė dhe tė uritur, nė kushte josanitare, dhe rrahje tė shpeshta”, shtoi aktpadia.

Por, pothuajse tė gjitha akuzat ishin tė bazuara nė dėshminė e njė dėshmitari kyē, Agim Zogaj, me kodin  “Dėshmitari X”, i cili ka qenė ish-luftėtar i UĒK-sė nėn komandėn e Limajt.

Ditarėt pėr ngjarjet nė kampin e pėrqendrimin nė Drenicėn qendrore ishin kyē pėr prokurorinė.

Por, Zogaj u vetėvra shtatorin e shkuar nė Gjermani, para fillimit tė gjyqit. Muaj mė vonė, mė 21 mars, gjykata vendosi qė dėshmitė dhe ditarėt e tij ishin tė papranueshėm.

Po ashtu, Limaj, i cili mbetet figurė e njohur nė Kosovė, ishte gjykuar mė parė pėr krime lufte para Gjykatės Ndėrkombėtare pėr Krime nė Ish-Jugosllavi, ICTY.

“Tė gjithė kanė nisur me nocionin se nė Jugosllavi, tė gjithė morėn pjesė nė tragjedi, kėshtu qė tė gjithė janė njėsoj fajtorė pėr konfliktet" Azem Vllasi 

Bashkė me Isak Musliun dhe Haradin Balėn, u akuzua pėr krime lufte ndaj serbėve dhe shqiptarėve tė dyshuar pėr bashkėpunim me Serbinė gjatė luftės nė Kosovė. ICTY e liroi nė nėntor tė vitit 2005.

Azem Vllasi, avokat, ishte ish-funksionar i lartė i Lidhjes sė Komunistėve nė Kosovė gjatė kohės sė Jugosllavisė, ishte shkarkuar nga detyra nga lideri serb, Slobodan Miloshevic, mė 1989, se iu rezistoi planeve tė Serbisė pėr tė mos lejuar autonominė e Kosovės, u arrestua dhe gjykua.

Ai thotė se EULEX-i dhe komuniteti ndėrkombėtar kanė krijuar njė rrėmujė pėr rolin e UĒK-sė nė konfliktin me Serbinė.

“Nė gjithė ish-Jugosllavinė, komuniteti ndėrkombėtar ėshtė pėrpjekur tė ngatėrrojė ēėshtjet”, tha ai.

“Tė gjithė kanė nisur me nocionin se nė Jugosllavi, tė gjithė morėn pjesė nė tragjedi, kėshtu qė tė gjithė janė njėsoj fajtorė pėr konfliktet. Rrjedhimisht tė gjithė janė automatikisht fajtorė, por kjo ėshtė njė qasje tėrėsisht e gabuar ndaj luftės”, shtoi ai.

Azem Vllasi

Vllasi thotė se komuniteti ndėrkombėtar ka qenė tepėr ngurrues nė identifikimin e viktimave dhe agresorėve tė luftėrave nė ish-Jugosllavi.

Tė gjithė e dinė se shqiptarėt, myslimanėt boshnjakė dhe kroatėve po mbroheshin, ndėrsa serbėt ishin agresorėt nė konflikt, thotė ai.

Rasti Kleēka, thotė ai, ka dy dimensione, politike dhe ligjore. Ai shton se misionet ndėrkombėtare iu referohen periudhės 1999 si “periudhė konflikti ushtarak”.

EULEX-i dhe misioni i OKB-sė, UNMIK, kanė pėrdorur kėtė terminologji duke u pėrpjekur tė gjykojnė komandantėt dhe ushtarėt e UĒK-sė pėr krime lufte.

Por, nė kėtė kontekst, shtoi ai, misioni i BE-sė nuk kishte argumente tė mjaftueshme pėr tė vazhduar me rastin, duke qenė se ēfarė ndodhi gjatė luftės nuk mjaftoi pėr tė paditur Limajn dhe bashkėluftėtarėt e tjerė.

“Nė rastin Kleēka, prezantuan prova pėr dy serbė tė vrarė. Por kėta nuk ishin civilė, dhe nuk ishin nė Kosovė pėr pushime - ishin kėtu pėr tė vrarė shqiptarė”, thotė ai.

Pėr sa i pėrket aspektit ligjor, ai thotė se vendimi ishte i qartė, duke qenė se provat e prokurorisė ishin tė gjitha tė bazuara nė dėshminė e dėshmitarit X, tė cilat gjykata i gjeti tė papranueshme.

“Asnjė gjyqtar qė respekton procedurat penale nuk do tė kishte vendosur ndryshe”, vazhdoi ai, duke iu referuar aktgjykimit.

Shumė vėzhgues nė Serbi dhe Kosovė e kanė quajtur rrėzimin e rastit Kleēka si dėshtim madhor tė qasjes sė EULEX-it ndaj drejtėsisė.

Por Vllasi nuk pajtohet. Ai thotė se autoritetet nė Serbi mendojnė se ēdo shqiptar nė luftėn nė Kosovė qė kishte pushkė dhe luftoi forcat serbe ka kryer krime. 

“Ndjejmė se drejtėsia nė disa raste ėshtė selektive” Rade Spasic

“Kjo ėshtė logjika nė Serbi, dhe jam i sigurt se nėse  Limaj ose ēdo luftėtar tjetėr i UĒK sė do tė gjykohej nė Serbi, do tė ishin shpallur fajtor”, tha ai.

“Por kemi mėsuar edhe praktika tė mira nga EULEX-i. Dhe do tė ishte e gabuar tė jepej njė vlerėsim i pėrgjithshėm se EULEX-i ka dėshtuar. Nuk ėshtė e drejtė as tė thuhet se prokuroria ka ngritur padi vetėm pėr tė kėnaqur Serbinė”, vazhdoi Vllasi.

Ndėrsa argumentet ligjore vazhdojnė, serbėt e Kosovės nė Gracanicė dhe kudo tjetėr thonė se dėshtimi i rastit ka shkaktuar dėme tė tjerė nė marrėdhėniet e tensionuara midis komuniteteve.

Drejtėsia nė Kosovė vendoset nga personat nė pushtet dhe jo nga gjykatat e pavarura, qė aplikojnė drejtėsi selektive -- njė pėr shqiptarėt dhe tjetėr pėr serbėt --, thotė Rade Spasic.

39-vjeēari serb nga Graēanica nė Kosovė flet pėr shembullin e dhjetė ish-ushtarėve tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, tė liruar sė fundi nga akuzat nė rastin e ashtuquajtur Kleēka.

“Ndjejmė se drejtėsia nė disa raste ėshtė selektive”, thotė Spasic. “Nuk besoj se institucionet [gjykata] duhet tė lirojnė dikė, sepse ai ose ajo, janė tė rėndėsishėm”.

Serbėt e pritėn aktgjykimin me zemėrim dhe Spasici tha se komuniteti i tij beson se rasti u mbyll, pėr shkak tė influencės politike tė Limajt.

Ish-ministri i Transportit ėshtė zėvendėskryetar i Partisė Demokratike tė Kosovės, PDK, dhe anėtar i Parlamentit nė Kosovė.

“Nėse ka gjak tė pafajshėm nė duar, pavarėsisht se kush ėshtė, do tė japė llogari pėr ēka ka bėrė”, thotė ai.

“Ēfarė duhet tė mendojnė personat qė kanė humbur anėtarė tė familjes dhe ende po kėrkojnė pėr trupat e tyre”, pyet ai.

Spasici ka qenė i papunė qė nga fundi i luftės nė vitin 1999, por mbijeton me tregti tė herėpashershme me miq shqiptarė qė i njeh nga fėmijėria.

Ai thotė se nuk di si ta shpjegojė pėrfundim e rastit tek fėmijėt e tij, nė moshės 15 dhe 13-vjeēare, pasi nė shkolla ėshtė folur shumė pėr tė.

“Ėshtė e vėshtirė t’ia shpjegosh fėmijėve ose vetes sonė, lloj-lloj krimesh kanė ndodhur gjatė luftės dhe askush nuk mund ta harrojė kėtė”, tha Spasic.

“Kemi arritur fundin me marrėdhėniet serbo-shqiptare dhe nuk mund tė bėhet mė keq”, thotė Spasic.

“Nuk dua tė besoj se mund tė bėhet mė keq, por se mund tė pėrmirėsojnė marrėdhėniet tona”.